تسهیلگر کیست و چه می کند؟
تسهیلگر آسانتر کردن کارها و کمک به موفقیت گروه از طریق افزایش تعامل گروهی، مشارکت بیشتر و طراحی یک مسیر مؤثر را بر عهده دارد. وقتی از بیرون به تسهیلگر و گروهش نگاه میشود، در پایان جلسه میتوان گفت که جلسه موفقیتآمیزی برگزار شده است و تسهیلگر فعّالیت مؤثری انجام داده و خود در تمام طول مسیر، بینظر باقی مانده است.
در طی این جلسه ممکن است گروه مشغولِ تبادل تجربه باشد یا در مورد موضوعی خاص به بارش افکار مشغول بوده یا به حلّمسئله پرداخته است. تسهیلگر طی این جلسه گروه را رهبری نمیکند و به دنبال سرگرم کردن آنها نیست یا تلاش نمیکند که گروه به سمتِ خاصّی هدایت شود. اما به گروه کمک میکند که با انتخاب بهترین راه در کمترین زمان، بیشترین مشارکت ممکن را به وجود آورد.
تسهیلگر دارای ویژگیها و اصول خاصی است که آنها را باید در جریان کار با مردم رعایت کند. این ویژگیها به تسهیلگر کمک میکند که بتواند در گروه های مختلف یا سطح محله به بهترین وجه ممکن با اعضای گروه یا مردم ارتباط بگیرد و فضای شادابی از فعالیت توانمندسازی را به وجود آورد. برخی از این ویژگی ها به نگاه یک تسهیلگر باز می گردد که چگونه به انسان ها و افراد کم توان می نگرد، و با مثبت اندیشی به منابع و فرصت های موجود در گروه یا محله می نگرد.
وجود این نگاه باعث می شود که تسهیلگر بهتر بتواند اعتماد افراد را به خود جلب کند. تسهیلگر همچنین لازم است که مطالعه داشته و اطلاعات مناسبی را در خصوص برخی از موضوعات نظیر پویایی گروه داشته باشد. علاوه بر این تسهیلگر باید مهارت هایی نظیر مهارت برقراری ارتباط مؤثر یا اجرای کارگا ههای متفاوت نظیر برنامه ریزی و ارزشیابی را داشته باشد. در زیر فهرستی از ویژگی های یک تسهیلگر از نظر نگرش، مهارت و دانش آورده شده است.
نگرش
• احترام به کرامت ذاتی انسان ها به طور کلی
• استعدادهای مختلف تک تک اعضای محله را باور کند.
• از بالا به پایین نگاه نکند.
• درک تفاوت های میان انسان ها
• مثبت اندیشی
• احترام به تصمیمات گروه
• رعایت بی طرفی
• اعتماد به نفس بالا
مهارت
• مهارت برقراری ارتباط با افراد مختلف
• قدرت بیان افزوده
• مهارت تولید انرژی در گروه در زمان های مناسب
• مهارت اعتمادبخشی به گروه و کسب اعتماد از گروه
• توانایی یافتن فرآیندهایی که پاسخگویی به نیازهای اهالی را تسریع کند
• آشنایی با مهارت های گزارش دهی
• مهارت توانمندسازی و توان افزایی گروه
• مهارت اجرای یک کارگاه نیازسنجی، برنامه ریزی و ارزشیابی مشارکتی
دانش
• آشنایی ضمنی با فرهنگ و آداب اعضای گروه یا محله
• داشتن اطلاعاتی در خصوص وضعیت اقتصادی اعضای تیم یا محله
• شناخت پویایی گروه
• آشنایی کافی با تکنیک های تسهیلگری
• آشنایی کافی با روش های آموزش، نیازسنجی، برنامه ریزی، ارزشیابی
*برخی ویژگی های اخلاقی یک تسهیلگر
از جمله ویژگی های اخلاقی تسهیلگر می توان به با نشاط بودن او اشاره کرد. تسهیلگر باید پرتحرک و فعال باشد و بتواند با خود انرژی را به جمع اهالی محله ببرد. او باید شنونده فعالی باشد و به خوبی و با دقت به درد و دل ها و صحبت های مردم گوش فرا دهد. نکات مهم را همواره یادداشت کند.
تسهیلگر باید فردی منعطف و انتقادپذیر باشد و بتواند با بازخوردهایی که در جریان فعالیت های خود از مردم می گیرد، رفتارهای خود را اصلاح کند. همچنین تسهیلگر باید خوش اخلاق و صبور باشد. این خوش اخلاقی و صبر باعث می شود که مردم بیشتر جذب او شوند. در کنار تمام این ویژگی های اخلاقی، فراموش نکنیم که مثبت اندیشی یک خصلت مهم برای هر تسهیلگر زبده است (در بخش نگرش، به این ویژگی اشاره شده است ).
فرایند تسهیلگری را می توان در قالب نمودار زیر ترسیم نمود:
